हे व्हॅली ऑफ द फॉलन (व्हॅले डे लॉस काइडोस) एल एस्कोरिअलच्या उत्तरेस सुमारे 8 मैलांवर सिएरा डी ग्वाडाररामामध्ये आहे.व्हॅली ऑफ द फॉलन हे स्पॅनिश गृहयुद्धात मरण पावलेल्यांचे स्मारक आहे.हे कॉम्प्लेक्स 1940 आणि 1958 दरम्यान बांधले गेले होते आणि स्पॅनिश गृहयुद्ध (1936-1939) दरम्यान दोन्ही बाजूंनी मरण पावलेल्या सर्वांच्या स्मरणार्थ हे एक स्मारक आहे. सुमारे 40,000 राष्ट्रवादी आणि रिपब्लिकन सैनिक येथे पुरले आहेत. तथापि, व्हॅली ऑफ द फॉलन अपरिहार्यपणे फ्रँकोच्या राजवटीशी संबंधित आहे कारण दिवंगत जनरल बॅसिलिकाच्या आत दफन केले गेले होते आणि त्यानेच त्याचे बांधकाम करण्याचे आदेश दिले होते.झिग्गुराट सारखा दर्शनी भाग, व्हॉल्टेड क्रिप्ट आणि ग्रॅनाइट क्रॉससाठी उदात्त आकर्षण ओळखले जाते.क्रॉस समुद्रसपाटीपासून 1,400 मीटर उंचीवर रिस्को दे ला नवा नावाने ओळखल्या जाणार्या खडकाळ खडकाच्या शिखरावर बांधला गेला आहे, व्हॅली ऑफ द फॉलनचा होली क्रॉस जगातील सर्वात मोठा आहे. ग्रॅनाइटचा हा प्रचंड क्रॉस वास्तुविशारद डिएगो मेंडेझने बनवला होता आणि तो पायासह 150 मीटर (492 फूट) उंच आहे. त्याचे हात उत्तर-दक्षिण दिशेला आहेत आणि बोटांच्या टोकापासून बोटांच्या टोकापर्यंत 47 मीटर (154 फूट) रुंदी आहेत. खाली असलेल्या मोठ्या एस्प्लेनेडपासून क्रॉसच्या शीर्षापर्यंत 300 मीटर (984 फूट) आहेत. क्रॉसच्या पायथ्याशी चार सुवार्तिकांचे चित्रण करणारी चार विशाल शिल्पे (18 मीटर उंच) जुआन डी अॅव्हालोस (1911-2006) यांनी बनवलेली आहेत:- बैलासह सेंट ल्यूक.- गरुडासह सेंट जॉन.- सिंहासह सेंट मार्क.- एका माणसासोबत सेंट मॅथ्यू.त्याच्या पायासह क्रॉसचे एकूण वजन अंदाजे 200,000 मेट्रिक टन आहे. क्रॉसच्या पायथ्याशी दर 30 मिनिटांनी निघणाऱ्या फ्युनिक्युलर रेल्वेने प्रवेश केला जाऊ शकतो.बॅसिलिकाचे मुख्य प्रवेशद्वार पूर्वेला मोठ्या एस्प्लेनेडमध्ये स्थित आहे ज्याचा पृष्ठभाग 30,600 m² आहे. बेसिलिका खडकात उत्खनन करण्यात आली आणि व्हर्जिन मेरीला समर्पित सहा चॅपल (प्रत्येक बाजूला तीन) असलेल्या 262-मीटर (860 फूट) लांब नेव्हच्या बाजूने विस्तारित आहे. उंच वेदीच्या पायथ्याशी स्पॅनिश फॅलेंजचे संस्थापक फ्रान्सिस्को फ्रँको आणि जोसे अँटोनियो प्रिमो डी रिवेरा यांच्या कबरी आहेत. क्रॉसिंगच्या वर, सुमारे 40 मीटर व्यासाचा एक कपोल सँटियागो पॅड्रोसने मोज़ेकने सजवला आहे
