დაარსდა 1106 წელს დასავლეთ საქართველოში, გელათის მონასტერი არის შუა საუკუნეების საქართველოს ოქროს ხანის შედევრი, პოლიტიკური სიძლიერისა და ეკონომიკური ზრდის პერიოდი მე -11 და მე -13 საუკუნეებში. იგი ხასიათდება ფასადების შეუფერხებლად თლილი დიდი ბლოკები, დაბალანსებული პროპორციები და ბრმა თაღები გარე გაფორმება. გელათის მონასტერი, შუასაუკუნეების ერთ-ერთი უდიდესი მართლმადიდებლური მონასტერი, ასევე იყო მეცნიერებისა და განათლების ცენტრი და ის აკადემია, რომელიც ძველ საქართველოში კულტურის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ცენტრი იყო.
