Στις χαμηλότερες νότιες πλαγιές των βουνών του Βόρειου Καυκάσου, η Μονή Γκελάτι αντικατοπτρίζει τη "χρυσή εποχή" της μεσαιωνικής Γεωργίας, περίοδο πολιτικής δύναμης και οικονομικής ανάπτυξης μεταξύ της βασιλείας του βασιλιά Δαβίδ Δ '"Ο οικοδόμος" (1089-1125) και της βασίλισσας Ταμάρ (1184-1213). Ήταν ο Δαβίδ ο οποίος, το 1106 άρχισε να χτίζει το μοναστήρι κοντά στην πρωτεύουσα του Kutaisi σε έναν δασώδη λόφο πάνω από τον ποταμό Tskaltsitela. Η κύρια εκκλησία ολοκληρώθηκε το 1130 κατά τη βασιλεία του γιου και του διαδόχου του Demetré. Περαιτέρω εκκλησίες προστέθηκαν στο μοναστήρι κατά τη διάρκεια του 13ου και των αρχών του 14ου αιώνα. Το μοναστήρι είναι πλούσια διακοσμημένο με τοιχογραφίες από τον 12ο έως τον 17ο αιώνα, καθώς και ένα ψηφιδωτό του 12ου αιώνα στην αψίδα της κύριας εκκλησίας, που απεικονίζει την Παναγία Με παιδί πλαισιωμένη από αρχαγγέλους. Η υψηλή αρχιτεκτονική του ποιότητα, η εξαιρετική διακόσμηση, το μέγεθος και η σαφής χωρική ποιότητα συνδυάζονται για να προσφέρουν μια ζωντανή έκφραση του καλλιτεχνικού ιδίωμα της αρχιτεκτονικής της γεωργιανής "Χρυσής Εποχής" και το σχεδόν εντελώς άθικτο περιβάλλον του επιτρέπουν την κατανόηση της επιδιωκόμενης σύντηξης μεταξύ αρχιτεκτονικής και τοπίου. Το Gelati δεν ήταν απλά ένα μοναστήρι: ήταν επίσης ένα κέντρο επιστήμης και εκπαίδευσης και η Ακαδημία που ιδρύθηκε εκεί ήταν ένα από τα σημαντικότερα κέντρα πολιτισμού στην αρχαία Γεωργία. Ο βασιλιάς Δαβίδ συγκέντρωσε διαπρεπείς διανοούμενοι του στην Ακαδημία, όπως Johannes Petritzi, ένα Νεο-Πλατωνική φιλόσοφος, γνωστός για τις μεταφράσεις του από τον Πρόκλο, και Arsen Ikaltoeli, μορφωμένος μοναχός, του οποίου μεταφράσεις δογματική και πολεμική έργα συγκεντρώθηκαν σε Dogmatikon, ή το βιβλίο των διδασκαλιών του, επηρεάζεται από Aristotelianism. Gelati είχε επίσης ένα scriptorium ήταν μοναστική γραμματείς αντιγραφεί χειρόγραφα (αν και η θέση του δεν είναι γνωστή). Ανάμεσα σε πολλά βιβλία που δημιουργήθηκαν εκεί, το πιο γνωστό είναι ένα ευρέως φωτισμένο ευαγγέλιο του 12ου αιώνα, που στεγάζεται στο Εθνικό Κέντρο χειρογράφων. Ως βασιλικό Μοναστήρι, το Gelati διέθετε εκτεταμένες εκτάσεις και ήταν πλούσια προικισμένο με εικόνες, συμπεριλαμβανομένης της γνωστής Χρυσής εικόνας της Παναγίας του Khakhuli (που τώρα στεγάζεται στο Εθνικό Μουσείο της γεωργίας) και στο αποκορύφωμά της, αντανακλούσε τη δύναμη και την υψηλή κουλτούρα του Ανατολικού Χριστιανισμού. Το μοναστήρι Gelati είναι το αριστούργημα της αρχιτεκτονικής της "Χρυσής Εποχής" της Γεωργίας και ο καλύτερος εκπρόσωπος του αρχιτεκτονικού της στυλ,που χαρακτηρίζεται από την πλήρη όψη των ομαλά λαξευμένων μεγάλων όγκων, τις τέλεια ισορροπημένες αναλογίες και την εξωτερική διακόσμηση των τυφλών τόξων. Η κύρια εκκλησία της Μονής είναι ένα από τα σημαντικότερα δείγματα του σταυροειδούς αρχιτεκτονικού τύπου που είχε καθοριστικό ρόλο στην Ανατολική Χριστιανική εκκλησιαστική αρχιτεκτονική από τον 7ο αιώνα και μετά. Το Gelati είναι ένα από τα μεγαλύτερα μεσαιωνικά ορθόδο
